Հայ ազգի 51 տոկոսը ապուշ է, 49 տոկոսը՝ խելացի.Ստեփան Փարթամյան

Հայ ազգի 51 տոկոսը ապուշ է, 49 տոկոսը՝ խելացի.Ստեփան Փարթամյան

asekose.am

2014-09-23

 

«Ծնվել եմ Լիբանանում, տասնինը  տարեկանում ԱՄՆ եմ տեղափոխվել: Երանի եմ տալիս մանկությանս օրերին, քանի որ այդ ժամանակ ոչինչ չէի հասկանում:

Փոքրուց տարբերվել եմ բոլորից. Եթե որևէ մեկն ասեր` սա այսպես պիտի լինի, այն ժամանակվանից ասում էի` ինչո՞ւ»,-մանկության մասին խոսելիս ասում է ինքնատիպ ու յուրօրինակ մարդկանցից մեկը՝ «Ձեր կարծիքը», «Բարի լույս»  և «Հայը» հաղորդաշարերի, հեղինակ և վարող, համերգային ծրագրերի պրոդյուսեր, «Հայկական արվեստներ» ընկերության հիմնադիր Ստեփան Փարթամյանը, ում հետ զրուցել ենք ԱՄՆ-ում և մի շարք այլ երկրներում հայի ինքնությունը փաստող գրքի հրատարակության, հայ ժողովրդի մտածողության, Թուրքիա մեկնելու և այլ հարցերի շուրջ:

Եթե վերադառնային մանկության այդքան երանելի օրերըի՞նչը կփոխեիք:

-Հայերեն կսովորեի և  հայկական դպրոցը չէի թողնի ու արաբական դպրոց գնայի (վերաքննություն ունեի հայոց պատմություն, հայոց լեզու, կրոն առարկաներից): Այդ տարիներին պարզ չէր, որ իմ սերը, կյանքի ցանկությունը հայ լինելն է: Որևէ մեկը չասաց, որ այս տղան հետաքրքիր ապագա կարող է ունենալ, որովհետև մենք` հայերս,  երբեք հետաքրքրված չենք, որ պատանուն, երիտասարդին նայենք և ասենք, որ ապագայում լավ մարդ կդառնա:

Փոքրուց տարբերվել եմ բոլորից. Եթե որևէ մեկն ասեր` սա այսպես պիտի լինի, այն ժամանակվանից ասում էի` ինչո՞ւ»,-մանկության մասին խոսելիս ասում է ինքնատիպ ու յուրօրինակ մարդկանցից մեկը՝ «Ձեր կարծիքը», «Բարի լույս»  և «Հայը» հաղորդաշարերի, հեղինակ և վարող, համերգային ծրագրերի պրոդյուսեր, «Հայկական արվեստներ» ընկերության հիմնադիր Ստեփան Փարթամյանը, ում հետ զրուցել ենք ԱՄՆ-ում և մի շարք այլ երկրներում հայի ինքնությունը փաստող գրքի հրատարակության, հայ ժողովրդի մտածողության, Թուրքիա մեկնելու և այլ հարցերի շուրջ:

Եթե վերադառնային մանկության այդքան երանելի օրերըի՞նչը կփոխեիք:

-Հայերեն կսովորեի և  հայկական դպրոցը չէի թողնի ու արաբական դպրոց գնայի (վերաքննություն ունեի հայոց պատմություն, հայոց լեզու, կրոն առարկաներից): Այդ տարիներին պարզ չէր, որ իմ սերը, կյանքի ցանկությունը հայ լինելն է: Որևէ մեկը չասաց, որ այս տղան հետաքրքիր ապագա կարող է ունենալ, որովհետև մենք` հայերս,  երբեք հետաքրքրված չենք, որ պատանուն, երիտասարդին նայենք և ասենք, որ ապագայում լավ մարդ կդառնա:

 

-Ոչինչ էլ չխանգարեց: Հիմա էլ բնակվում եմ Հայաստանում, միայն թե Գլենդելի մարզում: Ինձ համար Հայաստանը երկրագունդն է: Երբ  20 տարի  առաջ ներկայացրեցի առաջին հաղորդումս, ասացի՝  խելացի հայը, ուր էլ որ ապրի, կարող է գոյատևել առանց Հայաստանի: Քննադատեցին՝ ասելով, թե այդ ինչպե՞ս, չէ՞ որ Հայաստանը աղբյուրն է մեր հայկականության: Ես բացատրեցի, որ դա սխալ է: Մարդն, ինքը գիտակցում է, զգում է, որ  հայ է, հիմա Չինաստանում ապրող հայ է, թե ԱՄՆ-ում, սա արդեն կարևոր չէ: Կարևորը իր մայրենի լեզուն է ու մշակույթը:  Հետաքրքիրն այն է, որ երբ ասացի, որ գնում եմ Հայաստան ապրելու, այն մարդիկ, ովքեր քննադատում էին ինձ՝ ասելով, թե դավաճան ես, հայը պետք է իր երկրում ապրի, ասացին՝ գնում ես Հայաստան՝ ի՞նչ անես…

Հայը տկար է, կորցրել է հայ լինելու իր ուժը: Աշխարհի ամենահզորն է, բայց ամենատկարը, թե՛ ուղեղով, թե՛  ֆիզիկապես:

-Ոչինչ էլ չխանգարեց: Հիմա էլ բնակվում եմ Հայաստանում, միայն թե Գլենդելի մարզում: Ինձ համար Հայաստանը երկրագունդն է: Երբ  20 տարի  առաջ ներկայացրեցի առաջին հաղորդումս, ասացի՝  խելացի հայը, ուր էլ որ ապրի, կարող է գոյատևել առանց Հայաստանի: Քննադատեցին՝ ասելով, թե այդ ինչպե՞ս, չէ՞ որ Հայաստանը աղբյուրն է մեր հայկականության: Ես բացատրեցի, որ դա սխալ է: Մարդն, ինքը գիտակցում է, զգում է, որ  հայ է, հիմա Չինաստանում ապրող հայ է, թե ԱՄՆ-ում, սա արդեն կարևոր չէ: Կարևորը իր մայրենի լեզուն է ու մշակույթը:  Հետաքրքիրն այն է, որ երբ ասացի, որ գնում եմ Հայաստան ապրելու, այն մարդիկ, ովքեր քննադատում էին ինձ՝ ասելով, թե դավաճան ես, հայը պետք է իր երկրում ապրի, ասացին՝ գնում ես Հայաստան՝ ի՞նչ անես…

Հայը տկար է, կորցրել է հայ լինելու իր ուժը: Աշխարհի ամենահզորն է, բայց ամենատկարը, թե՛ ուղեղով, թե՛  ֆիզիկապես:

 

ԱՄՆ վերադառնալը կարծես թե դրական արդյունք է ունեցել: Լինելով մի շարք շրջաններում՝ ՛Yes, We Have՛՛ գիրքն եք հրատարկել: Այս դժվարին գործին ձեռնամուխ լինելու դրդապատճառը ո՞րն է:

 

-Մանկուց հայի մասին տեղեկութուն եմ հավաքում, քանի որ հավատացած եմ՝ հայի արյունը ուրիշ է: Ստեղծագործող է, հզոր: 21-րդ դարում, երբ որ բջջային հեռախոսները, համացանցը հասանելի է, ամոթ է, որ հայը չվավերագրի: Սկսեցի ԱՄՆ-ից: Փորձեցի կազմակերպություններին դիմել՝ օգնելու համար: Տգետ էին, իմաստը չհասկացան: Տվյալները հավաքեցի և 150 էջից բաղկացած գիրք տպագրեցի այն մասին, թե հայերն ինչ գործ են արել ԱՄՆ-ում: Ամենը՝ փաստաթղթերով հիմնավորված:

Գլենդելում վաճառեցի մի քանի հարյուր  օրինակ: 600 դոլարով  500 օրինակ լցրեցի պայուսակս ու 50 օրով ճամփա ընկա, վաճառեցի ահագին և այսպես սկսվեց վավերագրելու իմ աշխատանքը. հայկականը երկրագնդի մեջ: Գիշերները 10 հոգանոց սենյակում էի քնում: Իհարկե, Ֆրանսիայում բարեկամը իր տունը տրամադրեց, Կիպրոսում մեկ ուրիշը՝ իր տունը և այս բոլորը ֆեյսբուքի շնորհիվ:

Գրքի հայերեն տարբերակը կա՞:

 

-2009 թվականին  հրատարակեցինք անգլերեն լեզվով,  2012 թվականին՝ հայերենով: Առաջին գրքից 5000 օրինակ վաճառեցի, 2-րդը  200 հոգի էլ չգնեց:  Մարդիկ հետաքրքրված չեն հայերենով: ԱՄՆ-ում 12 դպրոց ունեք, կա մոտ 5000 աշակերտ: Սա միայն Հարավային Կալիֆորնիայում: Հայը ընթերցող ժողովուրդ չէ;: Գրքի համար հերթ կանգնող սերունդն այլևս գոյություն չունի. iPad-ը, Android-ը փոխարինել են գրքին:

Այսօրվա սերնդին խաղի միջոցով կարճ տեղեկություններ պետք է տրամադրես:

Տարիներ առաջ ասացի՝ 20.000 դոլար տրամադրեք, խաղ ստեղծեմ. Արևմտյան Հայաստանում շարժվեն մեքենայով: Երեխան երբ խաղա՝ առաջ չի կարողանա գնալ, մինչև հարցերին չպատասխանի: Մեկ ամսում հայոց պատմություն կսովորեր: Չօգնեցին: Առաջարկեց նաև Գրիգոր Լուսավորչի, Խոր Վիրապի մասին պատմող խաղ: Երևանի կենտրոնում կաթողիկոսի նստավայրը կառուցելու համար ծախսված 2 միլիոն դոլարով թող համակարգչային խաղ ստեղծեին, ավելի օգտակար կլիներ: Այստեղից Էջմիածին կես ժամվա ճանապարհ է:

Գրքում սահմանափակվում եք անձի մասին կենսագրական շատ քիչ տեղեկութուններ հայտնելով: Կյանքն ու գործունեությունը մանրամասն չներկայացնելու պատճառն ի՞նչն է,  չէ՞ որ հայ ազգը սիրում է ուրիշի կյանքի մասին իմանալ:

-Նոր սերունդը 500 էջ կարդալու ժամանակ չունի: Քչերն են, որ 1000 էջ կնստեն ու կկարդան: Եվ, հետո, մարդու կյանքը այնքան կարևոր չէ, որքան գործունեությունը: Գործունեությունը գալիս է փրկելու մարդկությանը:

Գրքում, եթե չեմ գտել հեղինակի մասին մանրամասներ, միայն անունն է ու ստեղծագործությունը:

Հայը մշակութային դիվանագիտությամբ կհաղթի  բոլորին: Դժբախտաբար, Հայաստանում ոչ նախարարությունն է մշակույթից հասկանում, ոչ ժողովուրդը: Պարզապես կեղծավորության մշակույթ են ներկայացնում:

Ո՞րն է ճշմարիտ մշակույթը:

 

Մենք՝ հայերս,  պետք է իմանանք, թե ով ենք:  Մենք չենք ստեղծել հաջորդ սերնդի մեծերին: Պարույր Սևակ ենք ասում, Սիլվա Կապուտիկյան, Համո Սահյան, Թեքեյան, Րաֆֆի… Վաղվա երիտասարդին չենք ներկայացնում: Երկու սերունդ հետո մեծեր չենք ունենա:

2 տարի առաջ Հայ  գրքի տպագրության 500 ամյակն էր:  500 նոր գիրք չտպագրվեց այդ օրը: Աշխարհին ուղղակի ուզում էին ասել, որ Երևանը գրքի մայրաքաղաքն է:

Իսկ դուք որքանո՞վ եք ծանոթ արդի գրողներին:

-Ծանոթ չեմ: Ասում են, որ որակ չկա:  Պատճառն այն է, որ դպրոցը չի կրթել:

Օրինակ ԱՄՆ-ում  12 ամենօրյա դպրոցները 50 տարվա մեջ մեկ հայ գրողի չեն ներկայացրել:  Ի՞նչ օգուտ ունեն այս դպրոցներն ու 50 տարվա նրանց գոյությունը:

Հայ ազգի 51 տոկոսը ապուշ է, 49 տոկոսը՝ խելացի:  Աստված չի ստեղծում գրականություն, մարդն է ստեղծում: Մտածելակերպի չափանիշն է, որ պետք է լավ ու վատ ստեղծի: Թշնամին շատ լավ գիտի հայի տգետ լինելը, անտարբերությունն  իր մշակույթի հանդեպ, ուրեմն, մեր մշակույթը օրեցօր նսեմացվում է և դրա կործանմամբ թշնամին կհաղթի հային: Այսօր բջջային հեռախոսները դարձել են դպրոցներ: Կայքերն էլ անցյալն են ներկայացնում, իսկ այսօրվա երիտասարդին պետք է օգնել, որ նա ստեղծագործի, նոր պատմութուն գրի, հայերեն կարդա: Օրեցօր հայերեն իմացողների թիվը պակասում է:

ԱՄՆ-ում բնակվող հայերը տեղի հայկական դպրոցներն են նախընտրում, թե՞…

-Նյութական կարողության հարց է:  Ամիսը եթե 700-800 դոլար վճարես, երեխադ հայկական դպրոց կգնա: Ուղարկում են՝ ասելով, թե լավ միջավայրում կլինի, թմրանյութից  հեռու, բայց, չգիտեն, որ հայկական դպրոցներում էլ  նույն այս ամենը կատարվում է:  Բայց այս ամենի մասին չենք բարձրաձայնում, քանի որ մենք սրբություն ունեք, առաջին քրիստոնյա ազգն ենք:

Հայը ուր գնում է՝ եկեղեցի է կառուցում:Թուրքերից ավելի շատ,  հայ ազգի ամենամեծ թշնամին հավատքն է:  50 տարվա ընթացքում հայը ձուլվել է, քանի որ եկեղեցին նրան հայկականություն չի տվել:  Հայն է պահել եկեղեցին և ոչ հակառակը: 100 տարի առաջվա եկեղեցին եմ նկարել և ներկայիս: Նորը, որ հայաշատ վայրում է, շրջապատված է հայերով, հինը՝ ոչ: Հայի տեսակը շատ լավն է, կատարածը՝ վատ: Հայի ուղեղը չի գործում , ժանգոտել է:

Ժանգոտե՞լ է, բայց չէ՞ որ ամբողջ աշխարհում բոլոր բնագավառներում առաջատարները շարունակում են հայ ազգի ներկայացուցիչները մնալ…

-Թութակը, ինչ-որ իրեն սովորեցնեն՝ կարտահայտի, բայց, երբեք չի կարող ինքնուրույն նախադասություն ասել: Դարձել ենք թութակի նման.շատ գեղեցիկ ենք, սովորել ենք ճատրակի շարժումները, բայց երբեք ինքնուրույն քայլ չենք կատարում, ինչ-որ սովորել ենք՝ այն ենք արտահայտում: Այստեղ է մեր դժբախտությունը: Թութակին եթե ասես բարև, կասի բարև, քանի որ սովորած է՝ բարև, բարև, երբեք քեզ չի ասի դու ինչպե՞ս ես,  քանի դեռ չես ասել:

Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցն է մոտենում:  Հաղորդման շրջանակներում հարցնում եմ, թե  ո՞րն է տարբերությունը 99-րդ, 101-րդ և 100-րդ ամյակների: Ընդհանրապես մարդը ուրախանում է, երբ թիվն ամբողջանում է: Հիմա մենք ուրա՞խ ենք, որ 100-րդ տարին է: Եթե մենք պահանջատեր ենք, փորձում ենք հարցը միջազգային չափանիշներով ներկայացնել և լուծել, ինչո՞ւ 99-րդն այդպես չենք արել: Փուչիկը փչել ենք ուղղակի, իսկ այն իրականում դատարկ է: Ոչինչ կարծես նախատեսված չէ  ոչ Հայաստանում, ոչ՝ ԱՄն-ում: Պարզվում է՝ այդ օրը ԱՄՆ-ում պետք է աղոթեն: Մարդիկ աղոթքի կարի՞ք ունեն: Այսքան ժամանակ է՝ աղոթում ենք, տեղ չենք հասնում: Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի աղոթքն  ա՞յլ է լինելու:

Հայաստանում էլ հստակ որևէ ծրագիր չկա: Ահա հայի կեղծավորութունը, քանի որ թութակ ենք: Մեկը մեզ պետք է սովորեցնի, թե ինչ անենք այդ օրը: Վստահ եմ, որ երկու աղոթք այդ օրը ավել  է լինելու:

Պատկերացրեք՝  հիմա Ձեր հերթական  «Հայը» հաղորդաշարն է: Ինչպե՞ս կսկսեիք հաղորդաշարը՝ եթե թեման վերջերս Թուրքիայի նախագահի երդմնակալության արարողության ժամանակ ՀՀ ԱԳ նախարարի կողմից փոխանցված հրավերը լիներ:

-Այս քայլում որևէ սխալ բան չեմ տեսնում: Խաղի ժամանակ դիմացինին միշտ պետք է խաղի հրավիրես, որ կարողանաս հաղթել: Եթե գա՝  նշանակում է ընդունել է իրողությունը: Զգացմունքներով պետք  չէ առաջնորդվել: Սա քաղաքական շատ լավ խաղ էր: Պատասխանելու հերթն  իրենցն է: Քաղաքականությունը գալիս-գնում է: Վաղը 110-րդ ամյակին էլ կարող է հրավիրել:

Մեկ նախադասությամբ ինչպե՞ս  կբնութագրեք հային.Ո՞վ է հայը:

Հայը այն մարդն է, որ հայերեն գիտի: Չինացու և հայի տարբերությունը միայն աչքը չէ, մշակույթն է: Այսօր այրած սրտի մխիթարանքով ասում ենք հա , անգլերեն է խոսում, ռուսերեն, բայց շատ լավ հայ է: Ինչպե՞ս է լավ հայ: Մշակույթը լեզուն է: Այստեղից նոր սկիզբ են առնում գրականությունը, երաժշտությունը, նույնիսկ պարարվեստը: Բժիշկ է, դեղրորայքը, որ պետք է գրի հիվանդին, հայերենով չի կարողանում: Ասում ես՝ ինչո՞ւ հայերեն չես գրում , պատասխանում է, որ  շատ դժվար է: Բայց, եթե ասես, որ տարին կես միլիոն դոլար շատ կաշխատես, եթե հայերեն իմանաս, մեկ ամսվա մեջ կսովորի:

Եղել եք 12 երկրներում՝ ԱՄՆ, Կանադա, Լիբանան, Կիպրոս, Իտալիա, Պորտուգալիա, Շվեյցարիա, Անգլիա և վավերագրել եք հայկականը: Ո՞րն է լինելու Ձեր հաջորդ կայարանը:

-Հաջորդ տարի պատրաստվում եմ Թուրքիա մեկնել: Ցեղի ապրելու իրավունքի մասին վավերագրական շարժապատկեր եմ ներկայացնելու: Ստեղծել եմ PARTAM all things Armenian App-ը՝ ճամփորդական ուղեցույցը,  որի միջոցով բոլոր տեղեկությունները կվավերագրվեն և  անվճար կհասցվեն հասարակությանը: Քանի որ աշխարհի ամենահարուստ հայը Ստեփան Փարթամյանն է:

Ինչո՞վ է հարուստ Ստեփան Փարթամյանը:

-Անունս Ստեփան Փարթամյան է, սրանով: Աշխարհի ամենահարուստ մարդը կերազի, որ Ստեփան Փարթամյան լինի: Եթե ամբողջ նյութականը տրամադրի, չի կարող լինել ու ունենալ իմ մտածողությունը:

Հարցազրույցը՝ Անի Կարապետյանի